Diego Cabezas é un escultor coruñés que levaba darredor dunha década vivindo en Barcelona mentres a súa obra viaxa por todo o mundo. Recentemente regresou á cidade de cristal e Lucía, a directora de Dupla, non quixo deixar pasar a oportunidade. Esta mostra é coma ver un arco da vella de noite, un evento especial que só pode producirse cando cada elemento está na posición precisa. Diego está na Coruña, ten obra para expoñer (case nunca ten pezas no estudo, sempre están camiño a un novo fogar) e Lucía ten Dupla lista para acoller o evento. Ver unha peza de Cabezas en directo é tan difícil como máxico, ver unha decena delas é practicamente un soño.
Todo comeza coa danza do pilot sobre o papel. Diego debuxa libremente bocetos que despois convirte en esculturas. As mesmas liñas que se deslizan e reviran polas follas das súas libretas álzanse en ferro fundido para rachar co aire e xogar coa luz e a sombra. Co paso da tinta ao metal os escultóricos debuxos de Cabezas atopan o eco no aire, que reproduce e reinterpreta a súa figura desde ángulos caprichosos e impredecibles.
Contoume Diego que xa na escola enchía as marxes dos cadernos de clase. Esas mans que tiñan que copiar dictados, escribir resumos e resolver contas evadíanse dos seus deberes trazando personaxes que pertencían ao mundo interior do artista, estranxeiros ao currículo académico. Cando a actividade das marxes pasou a ocupar o total da folla quedou claro onde estaba o lugar de Cabezas. Matriculouse en Escultura na Escola de Arte Superior de Deseño Pablo Picasso, consciente de que as súas mans precisaban traballar o material, palpalo, moldealo.
Lembra que nos seus primeiros contactos coa soldadura sentía un profundo respecto pola técnica. A combinación de ruído, fume e lume provocaban no artista unha mistura de curiosidade e temor, debatíndose entre a apreciación da escultura primaria, digna e completa sen necesidade de estar cuberta; e a impresión que sentía ao ver saltar as chispas cando o seu profesor preparaba estes armazóns. Gañou a curiosidade e Diego comezou a soldar para materializar as súas liñas no aire, para sacar os seus debuxos das marxes, para cambiar o papel polo mar, pola herba, pola area.
Dupla convírtese nunha destas follas ateigadas de personaxes con Endless Game, unha mostra divertida, lixeira e case onírica que podería lerse coma unha esquemática biografía do artista, coma unha poesía visual sobre o seu romance coa liña e o espazo. Desde a rúa vemos o móbil que conforman Máscara e Luna, dúas follas de aceiro que penden despreocupadas, livianas, xoguetonas. A luz rebota na súa superficie plateada e reflíctese no exterior invitando aos transeúntes a seguila, faro ata a galería, manto de estrelas-guía.
No interior, os ferros de Cabezas descansan sobre peanas deixando que as sombras dancen ao seu redor. As esculturas soñan, durmen, voan, manteñen o equilibrio e sosteñen a ollada. O negro convive coa cor, que o artista aplica ás obras con pinceladas pacientes e delicadas nas que disfruta do contraste entre a robustez do ferro e a liquidez da pintura, entre as chispas do lume e as pingas do esmalte. O resultado é unha sensación constante de xogo harmonioso, como o piar dos paxariños celebrando a primaveira, como a banda sonora da alegría dun patio escolar na hora do recreo.
Diego está namorado da escultura, disciplina da que vive e pola que vive. As súas pezas, lixeiras como se soldara algodón, enmarcan o ceo, son atravesadas polo vento e aséntanse na superficie coma se tiveran brotado dela, sexa esta rocha, herba ou area. A luz danza con elas creando infinitas combinacións e elas déixanse cortexar coma se foran musas, misteriosas e fermosas, recoñecibles e inalcanzables, pertencentes a un mundo ao que só podemos asomarnos. Visitade Endless Game e xogade, soñade e voade vós tamén
O pasado 4 de abril inaugurouse na galería Néboa Cando a paisaxe se fixo verba, exposición individual de Christian Villamide comisariada por Paula Cabaleiro. Tras case unha década sen expoñer na súa cidade natal, o artista lucense regresa á súa casa coa comodidade de estar no fogar e a emoción de entrar nun espazo novo. Esta mostra é ao tempo un retorno e un comezo, xa que esta é a primeira vez que Villamide expón en NÉBOA, galería fundada en 2023 por Alba López Porto no barrio da Milagrosa, no número 31 de Lamas de Prado, en Lugo.
NÉBOA nace tamén dun regreso, neste caso o de Alba. Tras anos traballando en galerías nacionais e internacionais, a lucense desexaba tornar a casa, volver a vivir en Galicia e afastarse do constante frenesí das grandes cidades. Trouxo todo o aprendido nas súas experiencias laborais e erixiu NÉBOA, unha galería de arte contemporáneo que “procura construír un proxecto sólido e de referencia no contexto galego e estatal, fomentando o coñecemento, o coleccionismo e o acceso á arte contemporánea desde unha ollada próxima, comprometida e sostible.”
Neste cubo branco ao que podemos asomarnos desde a rúa grazas ao seu enorme ventanal, Alba desenvolve unha programación expositiva que “combina rigor curatorial e liberdade creativa, cun enfoque atento aos relatos contemporáneos e ao diálogo entre linguaxes e disciplinas.” A galería busca promover prácticas artísticas que conecten coa identidade, a natureza e a esencia humana, tendo como misión principal “ofrecer un espazo onde a emoción e a reflexión ocupen un lugar central, apostando por proxectos que interpelen ao espectador desde a sensibilidade, o pensamento crítico e o coidado formal.”
Coñecendo os valores sobre os que se cimenta o espazo, é imposible pensar nun lugar mellor para esta mostra de Villamide, para este retorno ás orixes. O artista chega a NÉBOA acompañado por Paula Cabaleiro, comisaria desde hai máis dunha década cunha completa traxectoria no sector cultural a nivel rexional e nacional, actualmente membro do Consello da Cultura Galega. Cabaleiro adoita desenvolver a súa labor como comisaria no ámbito institucional, con puntuais excepcións coma esta, motivada pola confianza que ten con Villamide. Artista e comisaria teñen colaborado en varias exposicións colectivas e individuais, sendo a máis importante In landscape mode, a mostra en solitario que prepararon para o CGAC no 2019.
As paisaxes de Christian despréganse en NÉBOA, que as exhibe antagonizando o seu nome, deixando que cada peza brille, evoque e fale. Nesta exposición, seguindo na liña do seu traballo, o lucense é un paisaxista sen romanticismo, un reivindicandor da ollada reflexiva e non só contemplativa do mundo que habitamos, da natureza que nos rodea e á que maltratamos. Villamide captura, constrúe e reconstrúe a paisaxe poñendo no centro os puntos que normalmente sacamos do encadre. Mostra a paisaxe industrial, mostra os non-lugares, mostra todo aquilo que queda ás costas dos miradores, que tentamos agochar cando facemos gala da gama de verdes e azuis. Entre as árbores, o cemento; nas montañas, as minas; polos campos, os escombros.
Precisamente estes últimos son os protagonistas da serie que ocupa a parede principal da galería. Sobre catro peanas repousan as Poéticas do desescombro do artista lucense, construídas con restos de madeiras, metais e rochas; erixidas con escombros que deixan de ser resto para formar un novo todo baixo a dirección de Christian, que as resignifica ao dispoñelas evocando cordilleiras, serranías e macizos.
Seguindo unha lectura occidental deberíamos comezar pola parede esquerda, aquela coa que nos atopamos ao pechar a porta. A serie de fotografías Spirit level álzase coma unha torre de catro pisos adicados á denuncia e á posta en valor. Estas instantáneas retratan as paisaxes industriais no canto de ocultalas, dándolle ás fábricas o mesmo trato que a calqueira outra construción monumental, capturando os detalles das vigas coma quen fai zoom nos arbotantes dunha catedral gótica.
Villamide ensina estes edificios e o entorno que explotan, alegando por unha banda que a beleza está no cotiá, presente en todas partes, mesmo naqueles lugares socialmente considerados feos ou brutos, e pola outra o exercicio contemplativo da natureza non debe excluír á acción do home, que non podemos negar as constantes probas do noso uso e abuso decidindo pechar os ollos ante as feridas da terra. Ao carón desta atalaia temos Fluorescent mountain II, unha montaña de plomo realizada con materiais de refugallo industriais, compañeira idónea das fotografías que lle dan vida e morte, permitindo que exista esta peza pero acabando coas súas homónimas, coas que non son fluorescentes senón verdes, marróns e brancas.
Ao rematar de pasear polas Poéticas do desescombro e de escoitar o seu relato chegamos a Topografía con metais pesados, unha montaña de madeira que se asenta no chan trazando unha diagonal ata a rúa e unha vertical ata o ceo, emerxendo dun bosque invisible para nós pero real para ela. Esta escultura froito da combinación de tres corpos angulosos compostos de diferentes madeiras e intervidos con pintura metalizada alude á extracción de recursos naturais, ao constante abuso por parte dos humanos, xa parte da paisaxe.
Alzando a vista chegamos a Paisaxe “freelance”, que pende coma un trofeo de caza non violento, paisaxe primixenia que recolle nunha lixeira ensamblaxe hectáreas e hectáreas de bosque. Falei con Paula sobre esta peza, da que me contou que é a máis antiga das que podemos observar na mostra e que é o perfecto exemplo do traballo de Villamide, de como o artista combina restos industriais e orgánicos para crear outras paisaxes posibles. Como apunte especial, contoume que ao observar a peza con mimo e atención a ollada repara nunha tablilla de madeira cun debuxo feito polo fillo de Christian cando era neno, un detalle reservado para o espectador pausado, que saborea e dialoga con cada peza. Artista, comisaria e galerista invitan a unha ollada atenta, a observar con detenemento, a pousarse sen présa. En palabras de Alba:
Gustaríame que quen a visite se deixe afectar polos distintos materiais e técnicas, que repare na convivencia entre o orgánico e o artificial, nas feridas discretas da paisaxe e nas marcas que deixamos. Que atope nesta mostra unha poesía da terra, pero tamén unha denuncia sutil e silenciosa. Esta exposición é unha invitación a escoitar a natureza, a recoñecer a paisaxe como memoria encarnada. Lémbranos que a terra tamén fala, tamén lembra, tamén sente. Gustaríame que quen a atravesa saia cunha mirada renovada: máis consciente e atenta.
Tras a columna que agocha Paisaxe “freelance” desprégase Natureza jareada, unha peza que non pasa desapercibida nin para visitantes nin para transeúntes. Unha manta térmica dourada acompañada de aceiro e la virxe inspirada na jarea -a técnica de secado ao sol do pescado- denuncia o que facemos coa natureza, como especulamos con ela, como a “exprememos ata sacarlle todo sen o máis mínimo interese polo que estamos a facer.” Non é ouro todo o que reluce, especialmente neste caso.
A última peza da exposición é Fluorescent mountain, unha pequena barra de estaño/plomo e laca que se despega da parede proxectando unha montaña nela. Un susurrado eco, unha sutil pincelada, unha case virgulilla capaz de resumir un monte en apenas 25 centímetros. Practicamente todas as pezas están conectadas polos acentos en verdes fluorescentes e tóxicos que chaman a atención ao tempo que son claramente antinaturais, deixando patente que hai algo ao que atender, algo fora do normal. Todas comparten discurso e denuncia, todas invitan á reflexión, á crítica e á autocrítica. Cando a paisaxe se fixo verba lévanos á natureza para que a escoitemos, para que atendamos ás consecuencias, para que deixemos de darlle ás costas.
Explicoume Alba que esta exposición encaixa de maneira moi natural na filosofía da galería, xa que o traballo de Villamide “dialoga directamente coa esencia do que NÉBOA procura: unha arte que conecte co emocional, co simbólico e co territorio.” Conta a galerista que Cando a paisaxe se fixo verba naceu da vontade compartida de “explorar a relación entre paisaxe e linguaxe, entre territorio e memoria, entre materia e palabra.”
En completa sintonía con Alba e Christian é fundamental destacar o traballo de Paula: comisaria, mediadora, traductora, intérprete. Cabaleiro dialoga co artista e co seu traballo para crear o discurso final, redactando unha introdución poética e reivindicativa a modo de texto curatorial -que podedes ler aquí– acompañando ás pezas e invitando á reflexión. As palabras da comisaria acompañan e complementan unha mostra redonda, equilibrada, completa sen ser pesada, reivindicativa sen resultar agresiva. O traballo de Villamide encontra en NÉBOA un novo refuxio no bosque sagrado, un novo punto de encontro, un novo altavoz.
A mediados de marzo (o día 14) inaugurouse na galería Vilaseco A hierro, a primeira exposición individual de irene grau neste espazo coruñés. Podedes visitala ata mediados de maio (o día 16) no primeiro andar do quinto portal da rúa Feijoo. Eu achegueime a vela en dúas ocasións e penso que podería acudir algunha que outra máis, que sempre hai unha nova lectura. A primeira vez que fun, nunha tranquila tarde de mércores, recibiume Miriam, directora da galería e comisaria da exposición. A segunda, nunha primaveral mañá de sábado, estaba alí a propia irene, falando do proceso ante o resultado.
Esta exposición é luminosa e solemne, recollendo a elegancia e a forza da natureza nuns lenzos grandes e pequenos que descansan en Vilaseco coma se ese fora o seu fogar. A súa orixe remóntase aos Pireneos, a unha visión do río Unhòla tinguido de vermello alaranxado deslizándose polas ladeiras do Mauberme coma unha serpe de óxido nada nas abandoadas minas de Liats e Urets. Foi baixando este pico do Val d’Aran cando irene e o seu amigo Sergi, percibiron o inconfundible ulido do ferro e observaron a estampa en todo o seu esplendor. A imaxe desa incisión sangrante que coloreaba as pedras ao seu paso e dividía a gama de verdes cunha mistura de calidez e furia quedou dando voltas na cabeza de grau, sabedora de que faría algo con isto.
Tempo despois, xa de volta en Galicia, acude á controvertida mina de Touro-O Pino e ao seu punzante cheiro a azufre e metal. Os vertidos contaminantes da antiga explotación chegan a ríos como o Portapego e os tinxen do mesmo vermello alaranxado que irene xa vira no pireneo catalá. Nesta ocasión a artista atópase con tramos que describe como “cenagal arxiloso tintado de óxido” que compara con areas movedizas polo espesor e a súa viscosidade. Precisamente nestas enlamadas beiras do sanguinolento caudal do Portapego quedou cativa grau, con lodo vermello ata os xeonllos e tendo que axudarse dun pau para poder sair dese castigo. Fixo a primeira recollida de material e liberouse da trampa, aliviada de pisar terra firme pero tendo claro que isto era un ata logo.
Estas dúas feridas de auga que flúen por litorais opostos da península pero falan dun mesmo crime son as protagonistas desta mostra. Quedan capturados os efectos desa acción humana que transforma a paisaxe e non a repara despois, unha vez cesada a actividade. A natureza denuncia ese pasado e as consecuencias que perduran no presente e grau escoita a acusación e a recolle, como mediadora e como altavoz. Plenairista conceptual, plasma nestes lenzos unha paisaxe na que a auga, a herba e o vento están tinguidos de vermello, laranxa e ocre, usando aos propios protagonistas como ferramentas. Conta irene que Sergi e ela subiron e baixaron o Mauberme a hierro, que saiu da lama a hierro e que estes cadros están pintados a hierro. O nome da exposición non podía ser outro, porque así foi feita e de iso está feita.
Entre finais do 2023 e principios do 2024 a artista capturou estas obras debuxadas polos suspiros do vento, polo discorrer da auga e polos aloumiños das herbas. irene arrastrou os cadros húmidos pola paisaxe e deixou que esta creara o seu autorretrato usando como pigmentos o óxido de ferro e a auga do río. Explica que “a vexetación non está representada, simplemente está aí e é de hierro. Igual que o río. Igual que o vento e que a paisaxe estratificada. Todo é líquido e se ondula nun movimiento máis o menos denso. A paisaxe se pinta a si misma; a hierro”.
É imposible redactar unha frase que afirme “ao entrar na galería o primeiro que vemos é…” porque o espazo é tan diáfano que depende de onde poña cada un a atención. Fronte a porta hai unha mesiña que invita á reflexión e á pausa. Sobre ela, unha tablet reproduce unha breve curta filmada por Carmen Verdú entre novembro do 2023 e febreiro do 2024 -e que podedes ver na páxina de irene– na que nos achegamos a este proceso de co-creación. Vemos como respiran, flúen e viven as paisaxes que agora repousan nas paredes da galería e presenciamos ese mergullar dos cadros no río para que este poida contar a súa historia. Xunto ao dispositivo dixital temos un analóxico, unha publicación con fotografías do proceso e un texto redactado pola artista que nos leva a eses verdes atravesados, ao aire impregnado de ulido, ao discorrer da ferida.
Nas paredes os cadros varían de formato e de cor, varían de altura e disposición, penden ou se recostan e contan o mesmo pero con diferentes acentos, unha vivencia colectiva narrada de forma individual. Algunhas pezas brillan pola mica e parecen albergar constelacións descoñecidas. Outras semellan evocan ás ondas producidas ao facer saltar os pelouros pola superficie da auga. Noutras as vagas parecen dedos que acariñan a tela, cando non rabuñazos que pretenden atravesala. Algunhas lembran ao ceo de noite, outras ás pedras, outras ao queixo. Todas a hierro.
Ubicación: Fundación DIDAC (Fundación Dardo Instituto do Deseño e das Artes Contemporáneas)
Duración: ata o 16 de maio
Prezo: gratuíta
O pasado 21 de febreiro inaugurouse The End, a primeira exposición individual de Carlos Aires en Galicia. O escenario desta mostra é a Fundación DIDAC, unha organización “de interese galego e sen ánimo de lucro, que nace coa intención de divulgar e proxectar o deseño e as artes contemporáneas”, ubicada no número 12 da rúa Pérez Costanti, en Santiago de Compostela. Achegueime hai uns días a visitala e a sorpresa foi tan grata que estaba desexando contarvos todo sobre estas pezas de Aires que debedes ver en persoa para poder apreciar na súa totalidade. Tiven a sorte de atoparme alí con Mónica Maneiro, directora artística da fundación, que comentou conmigo algúns detalles da exposición, da que é a comisaria.
Esta primeira mostra de Carlos Aires na nosa terra traza varias conexións. O artista andaluz trae a Galicia unha canción de hai case seis décadas que plasma co seu propio sangue nunhas elegantes serigrafías. O crúor de Aires exténdese sobre o papel para dar forma a The End, o tema co que Jim Morrison despedía no 1966 a unha parella sentimental. O resultado é unha partitura colaborativa na que letra e música pertencen a The Doors e súor e sangue (ou máis ben, só do segundo), a Aires. Esta canción de amor ten como portada unha ilustración inspirada na labor do anatomista bruselense Andrés Vesalio, concretamente na súa gran obra De humani corporis fabrica, considerado o primeiro tratado moderno de anatomía. A primeira peza das cinco que conforman esta obra contén o título, esa firma a dúas mans que conecta o Estados Unidos dos sesenta coa España actual en apenas dous renglóns, e un ollo do século XVI que non ten párpado que o cubra e mira ao frente e ao infinito, unha ollada das mil iardas disecada á que se lle escapan dos músculos o T H E E N D que da nome á canción, á colaboración, á mostra e ao momento que vivimos, nun mundo “marcado pola violencia, o xenocidio e a ansiedade suicida”.
Chamoume a atención o enmarcado escollido, esa sorte de caixas grises que exhiben a lírica dunha forma case aséptica. Pregunteille por elas a Mónica e explicoume que precisamente esa “esterilidade” era o que buscaba Aires, que construiu estes marcos imitando as mesas de autopsia. O ollo, a relación que morreu e o seu sangue descansan nestas caixas-mesa nas que só cabe respectar o cadáver e descubrir o motivo da súa chegada a esta estación, sempre con guantes, profesionalidade e evitando a contaminación. Un arreguizo repta do nocello á caluga e conxela durante uns segundos o aire, enrarecido pola combinación de música, imaxe e dor.
Ao tempo que os nosos ollos percorren as liñas do pentagrama buscando culpables ou motivos, os nosos ouvidos perciben o fío musical que acompaña a esta mostra. O artista granadino creou unha playlist que podemos escoitar en Spotify (tedes o enlace aquí) con cancións que falan de ruptura, de desamor, de finais. Ao xirarnos atopamos na parede dereita o código QR que nos dirixe a esta lista de reproducción e, ao seu carón, vemos as caixas nas que viaxan as obras tatúadas con mensaxes que piden coidado desde a vulnerabilidade máis humana “treat me with love“, “extremely fragile“.
Acompañando a estas caixas ou acompañado por elas está o propio ataúde de Carlos, construído a imitación dunha caixa de transporte de arte pero coas medidas do corpo do artista. Está presente nas súas mostras desde o 2011, como demostran as pegatinas que falan dos seus anteriores destinos, lembrando máis a cicatrices que a souvenirs. No seu interior está escrito o After I’m gone de Jimmy Scott, outro tema musical de despedida que podemos visualizar na pequena pantalla que pende preto desta caixa mortuoria e nos introduce na mesma sen romper co seu sellado.
Despois de observar e escoitar o final, toca introducirse nel. Na sala “do fondo” da DIDAC desprégase a instalación El mundo, un retrato do derrube da cultura occidental “asentada na busca de coñecemento, nos mitos, as artes e o afán científico, pero tamén na loita relixiosa, na pugna polo territorio, na alienación e a distopía”. El mundo é un bosque de puntais que sosteñen e sosteñense cun conxunto de esculturas. Os puntais de ferro teñen gravadas a lume frases pertencentes a cancións que foron ou son parte da banda sonora da vida de Carlos, que o acompañaron nalgún momento igual que o acompañaron as da playlist á que temos acceso nesta mostra. Quizais nalgún destes postes atopemos un verso que nós tamén teñamos cantado a pleno pulmón no coche, tarareado mentres facíamos unha tarefa ou susurrado mentres contiñamos as bágoas co corazón nun puño ou en mil anacos.
As esculturas que acompañan, sosteñen e son sostidas polos puntais-cantantes están feitas en latón, modeladas en 3D a partir de arquivos dixitais que replican seccións de grandes esculturas, “obras mestras da historia da arte que serviron para representar o ideal de beleza, proporción e a grandeza da cultura clásica”. O amarelo das barras contrasta co dourado das figuras narrando a diferencia entre ambas, a sinxeleza das primeiras e as pretensións das segundas, a claridade do ferro pulido e as sombras que xurden dos volumes do latón. Aires fragmenta iconos da cultura occidental e os dispón ao seu antollo, facendo que a Afrodita de Cnido sosteña na súa cabeza os soños de Fleetwood Mac ou que os versos do videoclip máis polémico de George Michael sosteñan a Cristo crucificado.
Podemos pasear entre os puntais durante horas e resignificalos unha e outra vez, atopando diferentes interpretacións a cada perspectiva, cada combinación e cada palabra. O importante non son os versos individuais ou a selección de ídolos caídos, senón a mensaxe conxunta. Esa liña que conecta a cultura occidental “tradicional” coa cultura pop e a mensaxe de que o mundo está a arder. Non todo é desazón, tamén está innegablemente presente a idea de soster, de sosternos, de axudarnos. Ante o derrube, o apuntalamento. Ante a caída, o sostén.
Cando lin a folla de sala pensei que non facía falta que fixera recensión algunha porque estaba todo explicado alí, un traballo impecable. Ese texto curatorial (que xa citei en parágrafos anteriores e podedes ler aquí) resúmeo da seguinte maneira: “The End lévanos a pensar no final dun ciclo e en ídolos caídos, pero tamén na esperanza, na nosa capacidade de apuntalar, de soster de forma individual e tamén colectiva, para evitar a destrución”.
Recoméndovos encarecidamente que vivades esta exposición. É fundamental visitala e percorrela, as fotos non lle fan xustiza porque non captan todo o compoñente sensorial que forma parte deste final que tamén é un principio. Tedes ata o 16 de maio para achegarvos, non vola perdades.
A principios de febreiro Carlos Fernández-Pello inaugurou Alguien nos entenderá cuando estemos muertos a súa primeira exposición na galería Nordés. Xa temos falado en máis ocasións deste espazo, dirixido por Chus Villar e situado no número 3 da rúa Ramón de la Sagra da Coruña, así que desta vez centrareime enteiramente no contido da mostra.
Carlos Fernández-Pello é un artista, deseñador e consultor especializado en procesos de desenvolvemento e innovación madrileño. Doutor en Belas Artes pola Universidade Complutense de Madrid, compaxina a súa produción artística co seu traballo como responsable do programa de calidade docente en TAI-URJC e no deseño e optimización de servizos. Creador, profesor e investigador, Fernández-Pello vive por e para a arte, adicándolle cada minuto do seu día dunha forma ou outra.
Alguien nos entenderá cuando estemos muertos é o resultado dunha das súas liñas de investigación nestes últimos anos. O artista explica que leva máis dunha década experimentando cos límites da identidade profesional “baixo a sospeita de que é aí onde reside gran parte do trauma occidental”, facendo unha analoxía entre a súa práctica artística e a fermentación do queixo, “onde a descomposición se volve vida e adquire un sabor inarticulado e indefinido”. Este pensamento materializouse nuns experimentos que comezou a realizar hai tres anos en Vilar de Cas (Lugo), a súa aldea familiar. En colaboración co artesán Carlos Reija, mestre queixeiro, elaborou unha serie de xerros e paneis feitos con queixo galego curados durante máis de 32 meses.
A primeira peza que atopamos ao entrar na Nordés é Xerro de Leite (triple apilado), unha escultura modelada a base de manteiga, queixo cebreiro, queixo philadelphia, xeso e resina. Este triple xerro é unha obra viva que leva desde 2022 evolucionando, sendo intervida polas bacterias que curan o queixo alleas á súa posición nun pedestal á entrada dunha galería. A escasos mentros, encontramos o Xerro de doble embocadura, composto únicamente por manteiga, xeso e resina e cun ton moito máis uniforme e branquecino que o anterior.
Ambos xerros comparten a rugosidade desta “oleiría” modelada en queixo e o absurdo de non poder cumplir coa función que se lles presupón. Ningún destes xerros pode ser empregado, non só polo material co que son realizados senón, principalmente, pola súa construcción. Os tres picos do primeiro fan imposible verter un líquido sen derramalo por todas partes, igual que a doble embocadura do segundo. Un xerro precisa un pico e un asa, ás veces as cousas son así de simples. Ser o doble ou o triple non significa ser mellor, parecendo este o “menos é máis” menos discutible da historia.
O queixo non só se erixe como escultura, tamén se expande como pintura en cinco táboas que penden polas paredes, presentando diferentes paisaxes de tons amarelos, ocres e marróns. Entre os dous pedestais que soportan os xerros da entrada atopamos o primeiro lenzo, Tabla de queso (Philadelphia), unha peza cálida que fai que un entenda por que Wallace e Gromit querían chegar á lúa para darlle un bocado, debendo ser esta a imaxe que percibían a través do telescopio.
No seguinte entrante da galería aparecen, case agochadas, Tabla de queso (Manchego, Gorgonzola, Tetilla, San Simón) e Tabla de queso (Manchego, Arzúa, Cebreiro, Roquefort) un díptico tremendamente tridimensional que perfectamente podería corresponderse a dous retratos. Nesta ocasión, a combinación de queixos fai que o resultado sexa máis amarronado, menos amarelo que a peza anterior. As últimas dúas obras desta colección, Tabla de queso (Restos varios) e Tabla de quesos, incorporan partes desbotadas como as codias e semellan ser vistas aéreas de paisaxes mineiros.
Pese ao que nos indique o nariz, non todo é queixo nesta mostra. As fronteiras desdibuxadas entre o laboral e o creativo polas que discurre o seu día a día tradúcense nesta exposición nunhas pequenas pinturas racionalistas que fusionan texto e imaxe. Estas cores agochan e maquillan os excels que organizan as xornadas de Carlos no departamento de innovación académica, convertendo o horario nunha composición estética, nun colorido acertixo, nun paso de cebra intervenido. Nestas pinturas-excel Fernández-Pello revisa, reinterpreta e redignifica o cotiá, atopando a beleza na organización -e non o tedio-. Na conversa entre Carlos e Julián Cruz que publicou a galería (e que podedes ler aquí), o artista explicaba o seguinte:
La única cosa que podría suspenderlas de su función práctica es que al haber borrado los textos, pintándolos a mano por encima, he vuelto a “trabajar” en ellas de forma sistemática e impersonal, haciendo aún más evidente su capacidad de dar forma, ritmo y color al tiempo maldito que llamamos trabajo. En ese sentido no te niego cierta fantasía: es algo así como una partitura del empleo, una música de lo normal, lo categorial o normativo. No es una fantasía para huir o desconectar, si no una fantasía para sumirse en la materia que compone lo más anodino, soso y taciturno de nuestra existencia contemporánea. Algo así como un concierto para teclado y ratón de asalariado.
Unha das cousas que máis me gusta da Nordés é que podemos pasar ata o final, case como na casa. O último diálogo da exposición está aquí, case no almacén. Encontramos outro xerro e unha das pinturas-excel, resumindo a nosa viaxe pola mostra. Para quedarnos con unha frase final, ninguén mellor que o artista, que lle contaba ao seu amigo Julián o seguinte: “si mi vida fuera un queso, los excels serían sin duda la bacteria amiga, la cura de humildad, que le está dando un sabor mundano a este pedazo de mi tiempo”.
Lembrade que podedes visitar esta Alguien nos entenderá cuando estemos muertos ata o 21 de marzo. Bulide que queda pouco e non vola podedes perder.
O pasado 14 de febreiro inaugurouse en Moret Art a exposición “In/Out”, protagonizada polo último traballo da artista portuguesa Teresa Carneiro. É a primeira vez que Carneiro expón neste espazo, situado no número 1 da rúa Uruguay de A Coruña, fronte ao icónico Palacio da Ópera. Igualmente icónica é a porta vermella que tanta personalidade da ao exterior da galería deslizándose baixo os neóns que proclaman o seu nome e a súa intención: “moretart” e “arte contemporáneo”.
Moret leva funcionando desde o 2008 co obxectivo de impulsar e difundir a arte contemporánea que alberga entre catro e seis mostras ao ano. Ademais de ter un calendario expositivo completo, atractivo e bastante centrado no talento galego (que podedes consultar na súa páxina web), realizan proxectos de consultoría vinculados á tasación e catalogación de obras de arte, sendo a primeira consultora especializada en arte con sede en Galicia.
Nesta ocasión a artista que protagoniza a mostra non é de orixe galego pero é veciña. Trátase de Teresa Carneiro, pintora portuense cunha obra moi figurativa caracterizada pola constante presencia feminina, envolta nunha aura sensual e íntima. Carneiro é unha magnífica retratista cun innegable dominio da forma, conseguindo un gran realismo nas súas pezas. Comezou a expoñer grazas ao impulso do galerista Nuno Sacramento, quen sempre creu nela e lle abriu portas no mundo da arte. O seu traballo foi exposto en varios espazos tanto colectiva como individualmente, e forma parte de varias coleccións privadas. Leva anos ampliando a súa presencia a nivel nacional e internacional e colaborando con diferentes espazos, e así e como, de maneira orgánica, chegou a Moret Art.
Esta é a primeira vez que expón en Galicia. Para este proxecto pintou catorce cadros que capturan as emocións, que falan de como o interior sae ao exterior (daí o título da exposición, In/Out, dentro/fora). Tiven a sorte de poder falar con ela e contoume que o seu proceso creativo nace da vontade de explorar a figura feminina máis aló da súa apariencia, buscando transmitir emocións, fraxilidades e fortalezas. Gústalle traballar con superposicións e fragmentacións que lle axudan a mostrar unha identidade en constante transformación, “como se cada muller tivese múltiples capas de vivencias e sentimentos”. Explicoume que intenta equilibrar os contrastes “entre a delicadeza e a intensidade, entre o inacabado e o detallado”, porque sinte que iso reflexa a complexidade de ser muller.
A maioría destes cadros preséntanse en formato cadrado, xeralmente de grandes dimensións. Táboas de madeira de 120×120 cm, de 100×100 cm ou de 80×80 cm, chamativas xanelas polas que asomarnos ao interior destas mulleres belísimas e rotas, perfectas e perdidas, anxelicais e atormentadas, feridas pero imparables. Chamoume a atención esta elección de tamaño e pregunteille a Carneiro, que respondeu que lle gusta o impacto que xeran estes formatos cadrados de gran escala, destacando tamén que permiten que a figura feminina teña presencia no espazo sen limitacións e que a desafían a equilibrar as composicións, a crear un diálogo entre os fondos expresivos e as figuras detalladas mantendo sempre certa lixereza e fluidez.
Neste constante xogo de contrastes que caracteriza á súa obra é importante mencionar ás súas protagonistas. Mentres que Teresa busca -e consigue- reflexar e transmitir emocións capturándoas no rostro feminino, estas mulleres que retrata non son “reais”, son mulleres construídas a base de rasgos, son Frankensteins* fermosos. Cada personaxe construída pola artista nace do equilibrio entre espontaneidade e precisión. Conta Carneiro que para os fondos, que aportan liberdade e imprevisibilidade, usa técnicas mixtas, mentres que as figuras, que requiren unha construcción máis controlada e delicada, son debuxadas exclusivamente con pasteis de acuarela (podedes ver o seu proceso no seu perfil de instagram). Esta combinación dalle a posibilidade de explorar a luminosidade, os contrastes e a profundidade emocional de cada personaxe.
Pregunteille a Teresa que lle gustaría que o público apreciara da súa obra, con que lle gustaría que se quedaran despois de ver a exposición. Díxome que máis aló da estética, interésalle que as persoas sintan algo ao mirar as súas pinturas. Que perciban a dualidade entre a forza e a fraxilidade, entre o visible e o oculto. Gustaríalle que as súas pezas foran unha invitación para o observador a entrar nese universo íntimo no que, dalgún xeito, atopar un reflexo das súas propias emocións. Non quere que o espectador busque unha historia pechada, preferiría que se deixen levar polas sensacións que a pintura esperta. Afirma que sempre hai algo de persoal e universal nas figuras que retrata, e cadaquen pode encontrar unha interpretación distinta. “Ese vínculo silencioso entre a obra e quen a contempla é o que máis me fascina“.
Supoño que por iso todas as súas mulleres teñen sempre esas olladas inevitables. As catorce figuras de beizos carnosos, tez perfecta e rostros anxelicais que chegaron a Moret levan a dor, a ferida e a pena impresa na pel, pero manteñen a cabeza erguida e teñen tamén un halo de dignidade e de forza. Por gris e frío que poida parecer o seu contexto, o importante é o que o vermello da súa boca conta: que a cor a poñen elas, que non necesitan máis. Podedes visitar esta exposición ata o 16 de maio, non vola perdades.
*si, tecnicamente Frankenstein é o doutor e sería monstruo de Frankestein, pero todos nos entemos aquí.
O pasado 8 de maio inaugurouse unha nova exposición na galería Dupla de Santiago de Compostela. Nesta ocasión, as artistas en diálogo son unha ilustradora e unha escritora: Sara Herranz e Simone de Beauvoir. Lucía, a galerista responsable de Dupla, contoume que esta mostra xurdiu despois de que ela lira a versión ilustrada por Herranz de “La mujer rota”, de Beauvoir”. Seguía o traballo de Sara desde había lustros e tiña claro desde a apertura da galería que quería facer algo con ela, pero foi cando tivo esta obra nas súas mans cando viu clara a proposta. Púxose en contacto coa tinerfeña, que aceptou a idea encantada, e desa lectura saiu esta exposición.
Falei con Sara sobre como viviu este proceso e axiña respondeu que con moita ilusión. Ilustrar “La mujer rota” foi un proxecto moi ilusionante. Simone de Beauvoir: filósofa, profesora, escritora e activista feminista francesa, foi unha das intelectuais máis importantes do século pasado, e Herranz conseguiu os dereitos desta obra e fixo unha versión ilustrada, algo que ninguén fixera antes cunha peza de Simone. A oportunidade de unir de novo o seu traballo aos textos de Beauvoir, catro anos despois da publicación da súa versión ilustrada, pareceulle moi interesante.
A idea de Lucía non era simplemente coller as imaxes do libro cos fragmentos que ilustraban. Ten unha ampla experiencia comisariando exposicións que sae a relucir unha vez máis nesta ocasión: non só confronta a Simone e a Sara senón que ademais crea unha historia nova coa selección que expón nas paredes. En total son quince as ilustracións de Herranz que penduran das paredes brancas de Dupla enmarcadas en sendos discretos brancos paspartús. A artista imprime en alta resolución sobre un papel de algodón que non rouba protagonismo a esas personaxes en branco e negro que se namoran e desenamoran, que sinten angustia e pánico pero tamén un amor desmedido e que serán infinitos.
Herranz comezou facendo ilustracións acompañadas de texto, pero co tempo intentou que as súas imaxes falaran sen necesidade de apoiarse en palabras. As quince pezas que expostas en Dupla non precisan nin media letra para narrar historias enteiras, con escenas sinxelas pero moi evocadoras. Unha das miñas favoritas é “En las manos se muestra el amor primero”, na que se mostra o achegamento en tres fases de dúas mans ata chegar a entrelazarse. Sen ver corpos nin rostros podemos imaxinar a sensación de bolboretas no estómago, o rubor nas meixelas, o sorriso que se escapa cando se produce o primeiro contacto e as olladas tímidas por esa intimidade en público.
Hai dous apuntes que debo facer antes de seguir/ rematar: as quince pezas de Sara para esta mostra son en branco e negro pero nalgunhas hai un pequeno toque vermello (nos beizos, nas unllas, en forma de lume) e, se ben é certo que as ilustracións de Herranz carecen de texto, os seus títulos non están exentos de poesía. Para estimular a imaxinación dos visitantes, non hai cartelas, de modo que o primeiro achegamento as obras sexa libre de calquer condicionante. Algúns títulos que me gustaron especialmente son: “Despedirse, desnudarse, descubrirse”, “No puedo entregarme a unos brazos sin sentir ese arrebatamiento”, e “Que nada nos defina, que nada nos sujete” que, curiosamente, pertenecen a algunhas das pezas que máis chamaron á miña atención. Os textos de Beauvoir dispóñense dunha forma case liviana, en contraposición co peso das súas reflexións. Lucía optou por ubicalos a diferentes alturas, por xerar diagonais que inviten a ollada do espectador a imaxinar de que fala e con quen fala. As ilustracións son de “La mujer rota” pero non se corresponden cos fragmentos seleccionados para a mostra, volvendo a esa idea que mencionamos ao comezo da nova historia que decidiu contar Lucía. Esta é unha exposición que ten moitas lecturas e pode percorrerse de moitas formas, non hai un sentido marcado e unha visión única. Tanto Simone coma Sara traballan nunha liña profundamente existencialista, polo que a mostra invita indudablemente á reflexión, é profundamente inspiradora.
Pregunteille a Sara que como lle gustaría que a xente se achegara a esta exposición, e respondeu que lle gustaría que o fixeran desde a curiosidade. Recoméndovos moito que vos animedes a visitar este diálogo que se está a producir no número nove da rúa da Fonte de Santo Antonio, en Santiago de Compostela, porque de seguro que o que escoitaredes vós será diferente ao que percibín eu. Tendes ata o 14 de xuño, non vola perdades!
Duración: ata o 19 de abril (ampliada ata o 3 de maio)
Prezo: gratuíta
O pasado 23 de febreiro inaugurouse a segunda exposición individual de Mar Ramón Soriano na Galería Nordés, nesta ocasión no seu espazo na Coruña. Esta nova sede de Nordés na cidade herculina abriu ao público en outubro de 2023, froito da necesidade da galería santiaguesa de ampliar o seu espazo de almacén. Comezaron buscando locais en Santiago, no seu berce, pero ante a escasa oferta da cidade picheleira decidiron ampliar a busca a Coruña, onde apareceu o espazo perfecto. Desde finais de 2023, a galería Nordés está presente no número 39 da rúa Algalia de Abaixo de Santiago de Compostela e no número 3 da rúa Ramón da Sagra da Coruña.
Nesta segunda localización é onde podedes visitar Mirar hacia arriba, mirar hacia abajo y volver a mirar hacia arriba otra vez, da artista Mar Ramón Soriano. Esta mostra é o resultado da súa estancia en Nova York coa bolsa Fulbright, que adicou a investigar a figura da fotógrafa estadounidense Ruth Matilda Anderson. Case un século despois de que Ruth desembarcara en Vigo para retratar a Galiza rural dos anos 20 por encargo da Hispanic Society of America, Mar fai a mesma viaxe en dirección oposta.
Explicoume que o proxecto trata sobre unha viaxe, unha viaxe da ollada. A artista decide ollar como unha fotógrafa miraba Galiza hai un século, e para iso vai aos arquivos da Hispanic Society of America para ver con detemento as miles de fotografías coas que Ruth retratou a nosa terra. Ambas quedan conectadas non só por esta viaxe, senón tamén por Niñodaguia, un pobo ourensá recoñecido pola súa olería tradicional. Aquí reside e traballa Mar, que na súa obra traballa moito coa cerámica, e por aquí pasou Ruth coa súa cámara, na súa misión de capturar a ruralidade galega.
Entendendo xa o contexto da exposición, chega o momento de cruzar o limiar e comezar a percorrela. Esta mostra conta con vinte obras dispostas nun espazo amplo e diáfano no que podemos apreciar cada peza sen problema. A primeira obra que atopamos descansa no chan, preto da parede esquerda. Trátase das Oito femias deitadas, que se dispoñen en fila, semellantes pero non iguais. Seguimos avanzando e vemos na parede dereita aos Oito machos recipientes. Con estas dúas pezas Mar revisita e transforma as formas tradicionais da cerámica de Niñodaguia, tanto estes machos como estas femias son volumes que se colocaban na parte superior das casas para coroalas.
Ao darlle a volta a esa forma afiada de macho, perde toda a súa agresividade e no canto de ser un obxecto que apunta ao ceo pasa a ser un suxeito pasivo que contén, un xarrón, un recipiente. Se tomáramos ás Oito femias deitadas como o vértice dunha V, nun extremo atopamos aos Oito machos recipientes e seguindo o outro chegamos ás Apañadoiras apañándose unhas ás outras e a El equilibrio, dous “collages” feitos por Mar a partir de fotos tomadas por Ruth Matilda Anderson. Nestas composicións, que penden como dúas columnas, a artista constrúe torres de mulleres que se sosteñen, se miran e se acompañan, ademais de aguantar cada unha coas súas cargas.
Unha vez superada esta V que marca o inicio da viaxe pasamos de Niñodaguia a Nova York, e é agora Mar e non Ruth quen observa e exotiza o alleo. A artista chega á gran mazá e non pode evitar mirar hacia arriba, luego mirar hacia abajo y volver a mirar hacia arriba otra vez eses edificios inmensos que buscan rañar o ceo e que non é posible abarcar coa mirada sen dobrar o pescozo en ángulos imposibles. O nome da mostra fala do asombro e a sorpresa de ver en persoa esas construcións que todos coñecemos, porque forman parte da cultura audiovisual, pero que non deixan de resultar abraiantes ao velas en persoa.
Dese abraio sae Las partes en las que tengo que plegar un rascacielos, unha peza conformada por seis tellas de lousa sobre as cales Mar intenta facerse unha idea das dimensións dalgúns dos edificios máis altos da cidade (como o One World Trade Centre) realizando unhas divisións tomando a súa propia altura como referencia. Estes cálculos penden da parede dereita coma se a artista tivera que saír ao encerado nunha clase de matemáticas de temática neoiorquina e, ao xirarnos para ver os pupitres atopamos que neste aula non hai alumnos, senón rañaceos.
Aparecen aquí tres das catro pezas tituladas Las faldas, en realidad, pueden ser los tejados de algo, estructuras da pino nas que a artista constrúe os seus propios rañaceos xogando coas emblemáticas edificacións e a figura das animadoras. Retomando ese mesmo xogo de Oito machos recipientes no que ao voltear unha forma a resignifica, Mar cambia os elementos de lugar e crea uns edificios que parecen facer piruetas, con pés que se alzan e pompóns que penden preto do chan e non do ceo. Algunhas destas estructuras teñen tellas que semellan tellados pero repousan na parte inferior e antenas de cerámica amarradas con cordas de nailon aos paus superiores para elevarse o máximo posible, para rañar o ceo como os grandes edificios da cidade neoiorquina. A artista emprega diferentes tipos de papel cos que crea formas e volumes que evocan saias, camisas, petos e pregos, lixeiros e flexibles como esas animadoras que inspiran a peza.
A continuación, o espazo da galería vólvese máis estreito para acomodar ás oficinas da mesma, que se encontran nun cubo situado no lado esquerda que, xunto a un tabique que emerxe da parede crea unha pequena estancia ao fondo. Antes de chegar a ela vemos no chan a Larga piscina, larga piscina, unha peza alongada de aproximadamente 250cm na que a Mar decide novamente cambiar as cousas de sitio e colle as tellas do tellado para facer con elas unha piscina, un río, unha senda azul que no canto de cubrir o teito repousa no chan, e no canto de impedir que entre a auga invita a que esta se deslice. Decidida a demostrar que as tellas poden facer moito máis que formar tellados, vemos tamén polas paredes as seis pezas da serie Toda forma positiva se acomoda muy bien a su forma negativa, na que agrupa tellas enceradas que ao estar en vertical e non en diagonal pasan a ser esculturas, redignificadas pola ollada da artista.
No tabique que separa a parte principal da galería desa segunda estancia do final atopamos dúas das catro pezas que conforman Lo que encuentro, lo que guardo, lo que escondo, unhas longas pezas de papel e fío compostas por petos de diferentes tamaños, que Mar pende na parede para mostrar o que se garda, o que se atopa, o que se esconde. A través das transparencias e veladuras do papel vemos pequenas pezas de cerámica, cuentas, moedas e billetes de dólares.
Entrando nesa sala final da galería atopamos a cuarta estructura de Las faldas, en realidad, pueden ser los tejados de algo e as outras dúas pezas de Lo que encuentro, lo que guardo, lo que escondo, ademais de Señora portando algo sobre su cabeza. Esta peza, que é unha gran vasilla azul cobalto que se eleva sobre un cubo dado a volta, é anterior a este proxecto, pero tamén fala de Ruth Matilda Anderson. Inspirada por esas apañadoiras que retratou a fotógrafa, Mar decidiu facer un exercicio de apilación e sostén imitando a esas mulleres que portaban cestos xigantes e pesadísimos para transportar alimentos ou enseres dun punto a outro.
Ao xirar para dirixirnos á saída, vemos sobre o cubo das oficinas unha última peza, tamén azul pero dun ton bastante máis claro, que pecha a mostra obrigándonos a mirar arriba. Trátase de Más cerca de las nubes, unha recreación en cerámica do pico azul do Chrysler. Con esta peza que pode pasar desapercibida a quen se esqueza de levar a mirada para arriba, ignorando o título da exposición, conclúe Mirar hacia arriba, luego mirar hacia abajo y volver a mirar hacia arriba. Tras dar un paseo por esta cidade que crea Mar no espazo de Nordés e sentir que viaxamos con ela e xogamos con ela, dan ganas de seguir un rato na galería para atopar todos os pequenos detalles que pasan desapercibidos nunha primeira ollada. Persoalmente, recoméndovos que aproveitedes as semanas que quedan para visitala e que non deixedes de seguir a obra de Mar Ramón Soriano, que de seguro sabe divertirse e facer que nos divirtamos.
O pasado 2 de febreiro a artista coruñesa Cabanes Fontao inaugurou a súa instalación “Auga Ferida” en O Museo Pequeno, no baixo once do número 86 da rúa Real da Coruña. Neste edificio de comezos do século XX encóntranse as galerías comerciais Centro Real, nas que hai unha perfumaría, unha pastelería, unha librería, unha cafetería, unha floraría, unha tenda de roupa e, desde novembro de 2022, unha pequena galería.
Mar Abella é a responsable deste museo pequeno ao que non se pode entrar pero do que pode desfrutar todo o mundo, sen discriminación algunha. Artista, educadora e comisaria de exposicións, Mar traballou durante case trinta anos en Los Angeles desexando sempre volver á súa Galicia natal. A pandemia atrasou a súa volta, pero non os seus plans. Tiña claro que quería crear un espazo cultural no que exhibir arte local e poñela á disposición do público, e que quería un edificio histórico e especial. Tras moito buscar atopou o espazo perfecto: ese baixo da galería de Centro Real era ideal para esa proposta cultural diferente que ela tiña en mente.
Esta é a sexta exposición que alberga O Museo Pequeno. Abella descubriu o traballo de Cabanes Fontao nunha exposición colectiva en Santiago de Compostela, gustoulle o seu estilo e pareceulle moi importante a súa mensaxe, especialmente despois da traxedia dos pellets na costa galega. Propúxolle facer unha instalación no espazo e a artista accedeu encantada, movidas ambas por unha mesma concienciación medioambiental, por un mesmo amor ás nosas praias e unha mesma preocupación polo noso océano. Así naceu Auga ferida, unha exposición que fala da importancia de coidar da nosa auga.
Cabanes entende que a arte ademais de ter en conta a estética e a composición debe ter unha función social, que é preciso o compromiso coa sociedade. Como artista ela céntrase especialmente en denunciar a contaminación. Naceu e creceu en Galicia e sinte unha gran conexión coa natureza, cos verdes e azuis da nosa terra. Por esta razón, rómpelle o corazón atopar plásticos e lixo contaminando mares, montes, praias e montañas. Decide loitar contra esta lacra recollendo ese lixo e empregándoo nas súas obras, converténdoo en arte e expoñéndoo ante o público para facer que recapacite.
Cando Mar contactou con ela aceptou de bo grado a invitación para ocupar O museo pequeno, reto que afrontou con ledicia e gañas. Esta galería ten a particularidade de que parece máis ben un escaparate, porque o público non pode entrar, só pode ver desde fora. Cabanes viuno como unha oportunidade para xogar, para facer algo diferente. Seguindo con esta investigación artística das consecuencias das accións do home sobre a natureza, decidiu recrear algún lugar de Galicia nun futuro que semella apocalíptico pero que en realidade non está tan afastado coma pensamos se nada cambia.
Auga ferida presenta unha paisaxe baleira e lúgubre con area no chan e montañas grises de fondo na que non hai vida nin movemento, só plástico e morte. Os tres puntos clave da instalación son a aire, a terra e a auga: ese aire que non corre, esa terra que está seca e morta e esa auga ferida que non queda. Sobre esta base atopamos outros elementos escultóricos que complementan a paisaxe: as nasas que descansan na area e as estructuras de arame que penden do teito. Todo está cheo de lixo, tanto esas formas orgánicas que colgan e recordan a esqueletos de animais que entendemos que hai moito que morreron como esas nasas que están tumbadas na area e sabemos que xa nunca máis capturaran alimento. O panorama é desolador.
De súpeto, un pequeno atisbo de esperanza. Un pequeno sorbo de vida. Entre todo o lixo esparexido pola area, unha botella pechada contén auga no interior. Esa é a única lembranza do que nalgún momento debeu facer que esa praia tivera montañas verdes e non grises, tivera nasas con peixes e non con plástico, tivera ceos con nubes e non con arames. En Auga ferida só queda un sorbo atrapado precisamente no material que acabou con todo o seu ciclo.
Este é o corpo central da instalación, que se complementa cunha estreita vitrina no lateral dereito e cun corpo superior. Na pequena vitrina da esquerda expón unha serie de plásticos recoñecibles de envases de iogures, bolsas de snacks e botellas de produtos de limpeza coa data á que pertencen e a data na que os recolleu. Vendo o bo estado no que se conservan é imposible ignorar o lento que se degrada o plástico e o problema que supón empregalo como material de un só uso. Por último, a parte superior está presidida por unha pantalla na que se proxectan diversos videos da artista traballando e concedendo entrevistas. A ambos lados hai dous cadros nos que combina a pintura acrílica con máis fragmentos plásticos.
Auga ferida é unha mostra reivindicativa e poderosa que lanza unha mensaxe contundente e que insta á acción. Cabanes usa materiais recollidos en praias e bosques co obxectivo de limpar a natureza e invitar á reflexión, de “convertirnos en axentes do cambio en canto aos nosos hábitos de consumo deste tipo de materiais”. É unha sorte que Mar decidira apostar crear este espazo tan orixinal en Coruña e que falara con Cabanes para esta facer instalación tan importante, tan reivindicativa e tan poética. Oxalá sanemos esta ferida antes de que chegue a verse unha praia así de baleira e así de gris.
O pasado xoves 6 de xullo ás 20:00 inaugurouse “Mala herba nunca morre”, a mostra colectiva coa que Sonia Armada, María Castillejo, Ana Crujeiras, Daniel Muíños, Antón Taboada e Sofía Vera conquistaban a trastenda de A Cesta Verde para expoñer a súa obra. Foi unha inauguración especial e orixinal, cun público comprometido e un ambiente moi agradable.
No baixo do número 24 da rúa Monasterio de Caaveiro (A Coruña) está A Cesta Verde, unha tenda de comercio local que vende produtos ecolóxicos. Durante case un mes será tamén unha galería, servindo como o contedor onde estes seis artistas novos exhiban a súa obra. Sonia, María, Ana, Daniel, Antón e Sofía conectaron na Fundación CIEC e, frustrados coa situación tan complicada que presenta o panorama artístico, decidiron crear un proxecto expositivo diferente baseado no modelo das galerías Pop-Up. Xuntáronse no “revolto artístico” Pop-Up Galicia para autocomisariar esta mostra reivindicativa que funciona como un exercicio político de supervivencia artística.
Ao entrar na sala atopámonos primeiro coa obra de Antón Taboada, feita expresamente para esta exposición. Antón naceu en Santiago e estudou Bioloxía, sendo autodidacta na súa formación artística ata o 2016, cando cursou o Mestrado de Obra Gráfica do CIEC, que finalizou dous anos despois. A confluencia entre esas dúas paixóns levouno a traballar na ilustración científica para publicacións da USC, a UDC e o CSIC. Ten participado en exposicións individuais e colectivas e escribiu durante unha década recensións de Arte para El Correo Gallego. Conta o seguinte sobre o seu traballo:
Do mesmo xeito que a miña traxectoria vital semella trazar percorridos circulares en torno ós mesmos intereses e lugares, a miña obra orbita ante os mesmos temas volvendo cíclicamente para atopar que as mesmas preguntas de sempre mudan de sentido. A soidade e a incomunicación actúan como combustible para fuxir introspectivamente dos pequenos abismos cotiás cara o paraíso perdido da inocencia infantil é o salvaxe da natureza. Alí un se decata de que os medos dos nenos quizais non eran tan terribles e toca volver ás néboas do presente traendo algo de esperanza e tamén extrañeza nas alfaias da memoria e a imaxinación.
Para “Mala herba nunca morre” pretendía inicialmente facer litografía en honor ao CIEC, lugar onde comezou todo, pero non foi posible por incompatibilidades horarias. Decidiu entón xogar un pouco e empregar directamente sobre o papel a técnica que ía empregar sobre as pedras: o estarcido. Taboada levou as follas de acanto cheas de volutas tan características dos adornos barrocos aos produtos comestibles: berzas, grelos e rúcula. O resultado son trece imaxes con detalles fluorescentes que comparten a idea da mostra e do manifesto detrás dela cun ton máis humorístico, reivindicando desde o xogo.
Despois do grupo de Taboada aparecen as obras de Daniel Muíños, coruñés cunha inquedanza artística latente desde a infancia que creceu intervindo os cadros do seu pai. Durante a adolescencia iniciou o seu camiño como artista profesional, aprendendo do seu pai e formándose en diferentes cursos ao longo da xeografía española. Fixo o Mestrado de Gravado do CIEC e actualmente compaxina a súa vocación artística cos seus estudos de Psicoloxía, investigando os camiños que unen a ambas disciplinas.
Na súa obra xunta a natureza e o abandono, resultando en paisaxes envoltas en sombras que serven como metáfora da soidade das persoas. O seu obxectivo é plasmar un contraste entre luces e sombras co que representar dúas forzas humanas en loita: o amor ou esperanza fronte a soidade. Para esta exposición escolleu as pezas que considerou que eran máis coherentes co manifesto colectivo. Muíños establece unha comparativa entre a desvalorización da arte e a do comercio local coa nosa relación coa natureza. El, que traballa principalmente co verde nun esforzo por representar as variacións de tonalidades verdosas das paisaxes galegas, expón nesta ocasión obras que pasan do tranquilo verde a unha viveza e vibración de cor case psicodélica. Xon ese xiro busca representar “a maxia da nosa terra, pero tamén a resiliencia e o espírito dos artistas”.
Esta primeira parede remata coa obra de María Castillejo, unha barcelonesa que non lembra cando comezou a garabatear, pero sabe con certeza que desde entón non parou. Os seus intereses artísticos baséanse principalmente -aínda que non sempre- na condición humana, os relatos históricos e a procura quimérica da natureza das cousas. No 2016 titulouse como Técnica en Artes Aplicadas á escultura entre Barcelona e Milano, e no 202o como graduada en Belas Artes. Un ano despois cursou un módulo de Mestrado en Obra Gráfica no CIEC, desenvolvendo a súa actividade no campo da gráfica pero sen abandonar nunca a escultura e todo o relacionado co traballo de obradoiro.
En “Mala herba nunca morre” exhibe oito pezas pertencentes a diferentes series, pero creadas na súa maioría especificamente para esta mostra, na que se expoñen xuntas coa pretensión de articular un discurso ao redor do sacrificio, ao amor e ao desexo. Castillejo ensina as diferentes disciplinas coas que traballa e fai que dialoguen entre elas e co exterior. Por un lado, relaciónanse coas obras do resto de artistas por ese predominio do verde que caracteriza á exposición. Por outro, inician conversas entre os asistentes que se achegan con curiosidade a observar ese corazón de espuma, cola e viño; se preguntan pola serigrafía das bragas que rezan “Memento Mori” e ven o seu reflexo distorsionado na barra de “Atomic Gloss”. A mín, que tanto me gusta todo o relacionado co textil, chamoume especialmente a atención “Carpet Diry/Moment homodí”, a moqueta rapada que recorda o inevitable paso do tempo contrastando a crueldade da morte coa suavidade da alfombra.
A parede do fondo comeza coa obra de Ana Crujeiras, unha galega que afirma que “unha dedícase a arte as veces e simplemente, porque é o único que ten sentido”. Buscar ese sentido leva a Ana a practicar diferentes disciplinas, como o grabado, a pintura, o debuxo, a foto e a performance. Levouna a estudar Belas Artes e pode que a leve á música, pero iso está por ver. Déixase levar pola inspiración e polo vento e investiga os lugares aos que chega. Cursou o Mestrado de Estampación e Obra Gráfica do CIEC e agora cursa outro en Santiago que a ten buscando no pasado os obradoiros de gravado. Ana busca e flúe pero tamén reivindica, de aí que escribira o manifesto que leva “Mala herba nunca morre” por bandeira e que o compartira co público o día da inauguración coa calma e a certeza de dicir o que se sinte.
Crujeiras non mencionou a poesía nas súas disciplinas, pero claramente ten bastante de poeta, como demostran as pezas cargadas de metáforas que penduran da parede da trastenda de A Cesta Verde. Para esta mostra seleccionou catro obras que escolleu pola relación natural coa terra e a propia froitería, combinando nunha sorte de tetramorfos a esencia do seu traballo: a natureza e o simbolismo. A artista emprega animais para transmitir emocións, sensacións e historias, e fai uso de elementos simbólicos para traducir en metáforas o mundo que a rodea. Aquí atopamos un ouroboro como símbolo de ciclicidade e movemento e o nacemento dunha loba que emerxe do ovo que defende e protexe a serpe. Con isto, ensina retazos dunha historia que non nos conta, abrindo unha pequena xanela pero quitando o volume, para que sexa o espectador o que imaxine e narre a relación entre os elementos. A imaxe máis pequena -a da loba correndo- é, ao meu parecer, a de máis peso, cun movemento e unha presencia fascinantes, conseguindo con negro sobre branco transmitir velocidade, liberdade e decisión.
Acompañando a Ana aparece Sofía Vera cunha gran explosión de cor. Esta marplatense sempre tivo unha imaxinación desbordante, polo que xa de pequena comezou a ir a clases de cerámica e debuxo, aprendendo pronto a diferencia entre as actividades fantasiosas e as obrigas do mundo (inicialmente o colexio, máis adiante o traballo). Sofía é consciente da seriedade que caracteriza ao mundo da arte en particular e ao mundo en xeral, pero aposta por manter a maxia protexendo as cousas simples e inmensas, como os amigos, a familia, os paseos, os animais, bailar e sudar, debuxar, regalar, etc. Viviu en Barcelona, Galicia, Bilbao, Buenos Aires e viviu todos eses lugares coa mesma paixón coa que fai todo. Ao igual queo resto de compañeiros da mostra, estudou no CIEC en Betanzos e desfrutou cada segundo do proceso. É case titulada en Grabado e Arte Impreso a falta dun traballo final que aínda non está feito, en parte porque agora mesmo está ocupada explorando os cómics. Resume “Mala herba nunca morre” como “FIESTA DE OBRAS EN UNA SALA SECRETA DETRÁS DE LA FRUTERÍA DE LA MAMÁ DE DANI”, e ese entusiasmo -que é a súa esencia- enche o seu sorriso, a súa obra e todo o ambiente.
Mantendo ese espírito de ledicia e xogo trae á exposición “After Worke Producciones”, uha productora de eventos que é tamén sello editorial e compañía teatral, e quen sabe se será algo mais. Esta proposta responde á necesidade de agrupar diferentes manifestacións artísticas, creacións e prácticas sociais/festivas/estéticas inagrupables nas coñecidas disciplinas: regalos con lazos personalizados, revista de fotos sobre acción e retrato, edicións do Bingo de Domingo… Esta empresa pantasma respalda absolutamente calquera cousa que Vera queira crear. Nesta ocasión a artista coloca unha instalación escenario cunha nova edición de 30 exemplares dunha revista de fotos e nomes “Dime qué nombre tienes y te diré qué fruta eres”, xuntando con froitas máis de 150 nomes que animan ao público a atopar a súa versión vexetal. Vera leva a festa e a celebración a esta mostra, propoñendo que reivindicación e confeti non sexan conceptos excluíntes.
A última das artistas desta mostra é Sonia Armadas, coruñesa que non puido estar presente na inauguración porque actualmente reside en Roma, onde traballa como xestora cultural. Armadas define a súa intensa relación co mundo artístico como caótica e continua, mencionando nas súas idas e vindas por eses camiños a pintura, o grabado, a performance, a investigación, a xestión, os frescos, a vida persoal, as persoas, o xogar e o fogar. Atopa na Arte inspiración, refuxio e traballo, sentindo por ela un profundo respecto e tamén un cariño inmenso, como a unha gran amizade.
A relación que establece entre as pezas seleccionadas para esta mostra e o proxecto expositivo son bastante conceptuais: partir do raíz, medrar entre o asfalto, construír dende a problemática, medrar xuntas, conversas materiais, natureza e impactos. A primeira obra é “Quen está detrás do refrán? I”, unha escultura pictórica sobre baldosa empregando enfoscado de gesso, revocado pigmentado de cal sin tamizar, esgrafiado e pintura de cal. A peza reflexiona sobre o coñecido proverbio “una de cal y una de arena -hacen la mezcla buena -” presentándonos unha figura que sostén unha pala na man. Armadas delibera sobre o cambio do marco temporal e destaca como o paso do tempo acaba modificando o significado desconectándonos de maneira orgánica das persoas/culturas que desenvolveron a súa orixe. Esta obra pertence a unha serie que a artista configura como “un nuevo-viejoposible significante de proverbio. Partiendo de la masa fundacional del mortero de cal, la obra reflexiona sobre aquellos procesos y personas desconocidas que están insertos en las palabras del dicho”.
Despois desta persoa sen rostro pero con moito relato aparece o “Baile de improntas en jarrones borderline y flores atardecer rojo salón. Oda a amistades únicas”, unha serie de cinco pezas feitas con aguafuerte, aguatinta, barniz brando e chiné collé que falan dunha experiencia persoal da artista. A alegría tras un período de enfermidade materializada nun xarrón, que se converte na iconografía dunha etapa doce e amarga desde unha habitación de Madrid á que chegaban as apertas na distancia das súas amizades. A reflexión sobre este obxecto xunta o vermello madrileño co verde galego, creando distintas tonalidades dun violeta contraste atardecer.
Por último, nun ton poético e local aparece “Topofilia dun anaco de chuvia”, un lenzo traballado con carboncillo e acrílico resultado dun xogo entre amigas un día de diluvio en Soutomaior. A aventura de saír a pintar con esas condicións climáticas adversas levounas a separarse para atopar refuxio e lugar de traballo. Agocháronse en diferentes lugares con tres obxectivos claros: non enfermar, traballar co acrílico e desfrutar. O pequeno arbusto que acolleu a Sonia converteuse no protagonista desta obra, que lle debe o seu nome á relación sentimental cun espazo que, por consecuencia, promove o seu coidado e compromiso (topofilia: topos-lugar, philon-relación, asociación). Armadas sabe que non tería rematado nese arbusto se non fora pola choiva, e honrou o refuxio que lle ofreceu capturando con detalle a súa esencia.
No centro do espazo, darredor dun piar, descansaban dúas obras conxuntas que resumen, presentan e pechan “Mala herba nunca morre”. Rompendo co branco das paredes, teito e chan da estancia, aparece o marrón da terra e o verde das plantas. En efecto, estes seis artistas levaron decenas de malas herbas ao local, permitindo aos asistentes levar un anaco da mostra aos seus fogares. Cultivaron con cariño estas malas herbas nos seus fogares, coidándoas nos meses que precederon á inauguración co obxectivo de medrar entre o asfalto de cada man allea, a modo de metáfora visual e lugar local de encontros presentes e futuros.
No piar, sobre unha balda, repousan media ducia de botellas de vidro verde cunha tetina na boca. Seis biberóns que os representan como artistas novos, aínda algo verdes e, nalgúns casos, concienciadamente abstémicos no mundo das artes. Este revolto artístico asegura que “Somos verdes, somos xoves, somos contradicións, somos mala herba e non morremos! Mala herba nunca morre! Somos novas, mais moi riquiñas e en loita!” Non serei eu quen diga o contrario, achegádevos a comprobalo por vós mesmos.
Dentro da Expo 